گسترش معاملات شبهه‌ربوی در سایه تورم

در شرایطی که تورم و گرانی، توان خرید بسیاری از شهروندان را کاهش داده است، بخش قابل توجهی از کسب‌وکارها به سمت فروش‌های اقساطی با سودهای سنگین و ماه‌شمار حرکت کرده‌اند؛ سودهایی که در برخی موارد چنان بالاست که تفاوت چندانی با نرخ‌های شبهه‌ربوی ندارد.

امروز از بنگاه‌های خرید و فروش خودرو گرفته تا فروشگاه‌های موبایل، لوازم خانگی و حتی برخی واحدهای خواربارفروشی، فروش اقساطی به یکی از اصلی‌ترین شیوه‌های کسب درآمد تبدیل شده است. در بسیاری از این معاملات، مبلغ نهایی پرداختی مشتری پس از پایان اقساط، فاصله‌ای قابل توجه با قیمت نقدی کالا پیدا می‌کند و سود حاصل از اقساط، گاه از سود متعارف یک فعالیت اقتصادی فراتر می‌رود.

از طرف دیگر شهر انار که اقتصاد آن سال‌ها بر پایه تولید، تجارت و بازرگانی پسته شکل گرفته، این تغییر مسیر بیش از هر جای دیگری به چشم می‌آید. بخش قابل توجهی از معاملات پسته و سرمایه‌های این حوزه، به‌جای تمرکز بر تولید، فرآوری، صادرات و ارزش‌آفرینی، به سمت خرید و فروش‌های مدت‌دار، دریافت سودهای ماهانه و قراردادهای مبتنی بر بهره سوق پیدا کرده است.

 در بخشی از بازار پسته، اصل فعالیت اقتصادی دیگر نه تجارت محصول، بلکه کسب درآمد از محل سودهای ماه‌شمار و گردش پول است؛ تا جایی که گاه تجارت واقعی پسته در حاشیه قرار می‌گیرد و آنچه در مرکز توجه قرار دارد، بازدهی ناشی از اقساط، بدهی‌ها و سودهای مستمر است. روندی که علاوه بر ایجاد فشار بر مصرف‌کنندگان و خریداران، می‌تواند سرمایه‌ها را از فعالیت‌های مولد و تولیدی دور کرده و به سمت فعالیت‌های غیرمولد مالی سوق دهد.

مردم در بازاری که هر روز قدرت خرید کاهش می‌یابد، ناچار به پذیرش قراردادهایی هستند که بار مالی سنگینی بر دوش آنان می‌گذارد و آنان را ماه‌ها یا حتی سال‌ها درگیر پرداخت اقساط می‌کند.

 بخشی از این معاملات و خرید فروش ، بیش از آنکه بر مبنای تولید و تجارت باشد، بر پایه سودگیری از نیاز مالی مردم شکل گرفته و نرخ‌های اعمال‌شده در برخی موارد به محدوده‌ای نزدیک می‌شود که شبهه ربوی بودن آن در مطرح است.